نقش دین در فرآیند یاددهی و یادگیری:

چکیده :

     آنان که ارزشهای الهی ، انسا نی را رها می کنند و به دیگران دستور می دهند و نیز خود بر ضد ارزشها عمل می کنند و به دیگران توصیه ترک آنها را می دهند ، خدای متعال بر آنان لعنت کرده است .

                                                                                                                   امام علی ( ع )

      می دانیم که هدف از آموزش دینی تنها افزایش معلومات دینی دا نش آموزان نیست ، بلکه هدف اصلی ، پرورش ایمان ونیل به تربیت دینی والهی است. به عبارت دیگر ، هدف اصلی " دین آموزی" نیست بلکه " تدین " است .

     در دنیای کنونی توسعه وایجاد مدارس به مفهوم امروزی ، گسترش سریع فناوری و ارتباطات ، صنعتی شدن جوامع و نیازهای متنوع عصر انفجار دانش ، دایره تاثیر گذاری عوامل مختلف بر افکار و اندیشه های دانش آموزان را گسترده تر از گذشته کرده است.

     بنابر این سهم خانواده ها و حتی معلمان در تکوین شخصیت دانش آموزان ، روز به روز کم رنگ تر می شود. عوامل محیطی به ویژه رسانه ها نقش عمده ای را بر عهده دارند و به صورت شبانه روزی در تغییر اندیشه ها وافکار کودکان ، نوجوانان و حتی بزرگسالان نقش تاثیر گذار ومهم خود را ایفا می کنند . آنچه مسلم است این است که هنوز مدارس ما به عنوان اصلی ترین کانون های تربیتی مورد توجه و برنامه ریزی دقیق وصریح قرار نگرفته است . اگر نظام آموزش و پرورش ما بخواهد از مسیر آموزش های صرف به سمت تربیت دینی ،اخلاقی و اجتماعی حرکت کند، لازم است بسیاری از اهداف و روشها را تغییر دهد.

     در محیط های آموزشی باید به دانش آموز به تنا سب علاقه واستعدادش آموزش داده شود. بحث محوریت کتاب حذف شود و به جای تکیه بر محفوظات ، روش کسب اطلاعات ویادگیری خلاق محور کار باشد. ساختار وتشکیلات به گونه ای طراحی شود که علاوه بر متولیان امور پرورشی در مدارس بحث تلفیق آموزش و پرورش و مشارکت همه عوامل دست اندرکار در تربیت دینی به دست فراموشی سپرده نشود، در غیر این صورت اگر شرایط مذکور در مدارس ما حاکم نباشد به هدف مطلوب در تربیت دینی دانش آموزان دست نخواهیم یافت .

     در این مقاله سعی بر آن است که به مفهوم تربیت وتربیت دینی و نقش مهمی که معلم در تربیت دینی دانش آموزان داشته و دارد سخن به میان آید ، همچنین تا ثیر تربیت دینی در یادگیری و یادهی دانش آموزان و مؤلفه های تربیت در قرن بیست و یکم مورد بحث قرار گرفته و راهکارها و پیشنهاداتی جهت ارائه نظام آموزشی مبتنی بر تربیت دینی ذکر گردد، امید آن که مورد استفاده عملی خوانندگان و صاحب نظران محترم قرار گیرد.

 مقدمه :

      آموزش و تربیت دینی در کشور ماهمواره با چالش های بسیار رو به رو بوده است وشگفت این جاست که این چالش هادر سال های پس از انقلاب اسلامی نه تنها کمتر نشده بلکه بیشتر هم شده است ، که دلیل این امر را باید در حضور جدی تر دین در عرصه های مختلف زندگی ما ، از احکام فردی گرفته تا رفتارهای اجتماعی و سیاسی دانست که پس از انقلاب حادث شده، این موضوعی است که بر همگان آشکار است .

     نگاهی گذرا به تغییرا ت و تحولات آموزش و پرورش ، در طول بیش از نیم قرن گذشته ، نشانگر این واقعیت است که مبحث تربیت دینی گاهی به عمد وگاهی به سهو نادیده گرفته شده یا بر اساس یافته های پژوهشی بدان پرداخته نشده است ؛ لیکن تزلزل و مشکلات موجود در اعتقادات دینی دانش آموزان این عصر ایران زمین ، لزوم باز نگری عمیق ومبتنی بر مطالعه را در برنامه های آموزشی الزامی می کند.

     هدف از تربیت دینی ، حضور قرآن و سیره معصومین (ع) در متن زندگی دانش آموزان است. ماباتعلیم مسائل دینی و با روشهای مطلوب وخاص می توانیم در دانش آموزان درک و شعور دینی ایجاد کنیم . اگر تلاش همه ما بر  این باشد که از طریق روح حاکم بر تمامی برنامه های رسمی وغیر رسمی ( فوق برنامه و مکمل ) تربیت ، تزکیه و تادیب صورت گیرد و مفاهیم نظری به صورت " رفتار دینی " در آید ، می توانیم ادعا کنیم که تربیت دینی تا حد زیادی تحقق پیدا کرده است. آنچه با توجه به مقتضیات زمان در تربیت دینی باید مد نظر قرار گیرد ، اصلاحات در روشهای تربیت دینی است . مدیریت مراکز آموزش و پرورش ما با توجه به تفاوت های فردی در دانش آموزان ، اصل زیبایی شناسی و ابراز هنر را به ویژه در غنی سازی ، اوقات فراغت و فوق برنامه باید لحاظ کنند و در  این مسیر عمدتا" به مراحل رشد کودکان و نوجوانان در گروه های سنی مختلف توجه داشته باشند و همچنین باید به اهمیت نقش خانواده در ایجاد معنویت و تربیت دینی کودکان توجه جدی شود و باایجاد راهکارهای مختلف در خانواده ها زمینه رشد معنوی و تربیت دینی دانش آموزان را فراهم کرد.

  تعریف تربیت :

      کلمه تربیت که متر ادف کلمه ی پرورش است از نظر لغویبه معنی رشد و نمو دادن و از نظر اصطلاحی یعنی شناخت فرد ، مراقبت وهدایت تدریجی و مستمر او در جهت ارزشهای مطلوب ( اسلامی ) ١  است و از نظر " اصطلاحی " مفهوم دیگر تربیت را تبدیل قوه ها به فعلیت دانسته اند و در بیان اهمیت آن گفته اند " تحقق گوهر آدمی منوط به آن است " .

     تربیت در آدمی خاصیت تراکمی دارد ، هنگامی که کسی تربیت شده باشد تاثیر تربیت فقط به او محدود نمی شود ، بلکه ممکن است تربیت آن فرد ، خانواده و حتی جامعه ای را تحت تاثیر قرار دهد. لذا تاثیر تربیت در آدمی می تواند مثبت یا منفی باشد و این تاثیر تصاعدی است . " بدیهی است که سعادت فرد و جامعه ، تکامل و ترقی انسان ها و خانواده ها ، پیشرفت جوامع بشری ، سلامت جسم و جان بشر تشنه ی آزادی ، همه و همه به مساله تربیت مربوط می شود. " ۲

 تربیت دینی ( اسلامی ) :

      مکتب اسلام کامل ترین مکتب تربیتی است و دستورات و قواعد و روشهای تربیتی آن از چشمه سار همیشه جاری وحی الهی گرفته شده و با رهنمون های مداوم ائمه ی معصومین ( ع ) در تئوری و عمل لباس حقیقت پوشیده شده است.نمار وحجاب دو عامل مهم تربیت دینی است و باعث سعادت و رستگاری بشر می شود و کسی که در مکتب اسلام تربیت شده باشد فرد مفیدی در اجتماع خواهد شد.

 تربیت پذیری انسان :

       انسان دارای دو نوع استداد است : ٣

  • استعداد هایی که جاندارهای دیگر در آن شریک  است مانند: امور جسمانی .
  • استعداد هایی  که اختصاص به انسان دارد مانند : اراده ، نیایش ، پرستش .

 یکپارچگی آموزش و پرورش و تربیت دینی دانش آموزان :

     وحدت نداشتن در بینش و منش و همچنین وحدت نداشتن در هدف و خط مشی ،از عوامل مهم آسیب شناسی تربیت دینی در جامعه ما به شمار می رود. فضا و تربیت دینی بین مراکز متولی تربیت دینی مثل رسانه ها ، نهادهای فرهنگی وهنری در جامعه موجب تضاد تربیت و سرگردانی نسل جوان ما در جامعه شده است. اگر یکپارچگی به مفهوم واقعی کلمه در ساختار و تشکیلات ، با رویکرد تلفیق فعالیتهای آموزش و پرورش شکل منسجم خود را پیدا نکند ، قطعا" آسیب پذیری نسل جوان ما در آینده بیشتر از گذشته خواهد بود. در همین مسیر باید به جاذبه های دینی باتوجه به استعداد جامعه و جایگاه دین درعرصه بین المللی و بحث جهانی شدن توجهی دقیق و زیرکانه داشت .

   اگر بحث تربیت دینی بر این مبنا باشد که دین به مفهوم جوهر زندگی است ، آنگاه لزوم آگاهی نسبت به اهمیت ، ضرورت ، فواید ونسبت دین با دیگر حوزه های معرفتی مشخص می شود.

 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 ١- جزوه شماره یک وحدت حوزه ودانشگاه ، گروه علوم تربیتی ، تعریف از محمد جعفر پاک سرشت .

 ۲- تربیت در نهج البلاغه ، دوره راهنمایی دختران ، اداره ی کل امور فرهنگی وهنری " جزوه "

  ۳- تعلیم و تربیت در اسلام ، استاد شهید مطهری ، انتشارات صدرا ، صفحه ۲۶۶

 نقش معلم در تربیت دینی دانش آموزان :

      در آموزش و پرورش افراد بسیاری به کار مشغول هستند و فعالیتهای آنان به طور مستقیم و غیر مستقیم ، در تربیت دینی دانش آموزان موثر است. در این میان نقش معلمان بسیاربرجسته تر از دیگران است ، زیرا بیشتر وقت دانش آموزان در مدرسه ، کلاس ، در کنار معلمان و زیر نظر آنان سپری می شود و سایر عوامل دیگر، تنها زمینه ساز فعالیت معلم هستند، از این رو بسیاری از دانش آموختگان ، چه در نظام آموزشی سنتی و چه در مدارس جدید ، شکل گیری شخصیت خود را مرهون معلمان خود می دانند . برای مثال شهیدمطهری در مورد استاد خود امام ( ره ) می گویند : " درس اخلاقی که به وسیله شخصیت محبوبم در هر پنجشنبه و جمعه گفته می شد ، در حقیقت ، درس معارف و سیر و سلوک بود ، نه اخلاقی به مفهوم خشک علمی ، مرا سرمست می کرد . بدون هیچ اغراق و مبالغه ای این درس آن چنان مرا به وجـد می آورد که تا دوشنبه و سه شنیه هفته بعد خود را شدیدا" تحت تاثیر آن می یافتم . بخش مهمی از شخصیت من در آن درس و سپس در درسهای دیگری که در طی دوازده سال از استاد الهی فرا گرفتم انعقا د یافت و همواره خو د را مدیون او دانسته ومی دانم . "

     با توجه به نقش مهمی که معلم در تربیت دینی دانش آموزان می تواند داشته باشد ، هر گاه از تربیت دینی دانش آموزان و کامروایی و ناکامی نظام آموزش و پرورش در این زمینه سخن به میان می آید، انگشت اشاره به ســوی "معلمان " نشانه می رود.

 تربیت دینی دانش آموزان گرفتار سایه غفلت :

      آموزش و پرورش نهادی موثر در تعلیم و تربیت و هدایت جامعه در مسیر معارف اسلامی است که عملکرد مناسب آن تاثیرات عمیقی در سازندگی معنوی جامعه خواهد داشت ، برخورداری از نسلی خلاق و پویا وپایبند به ارزشهای اخلاقی واعتقادی از جمله دستاوردهای تربیت دینی صحیح در آموزش و پرورش است ، تربیتی که به نظر می رسد طی سالهای اخیر در سایه آموزش قرار گرفته و کمتر مورد توجه است .در چنین شرایطی بی تردید چنانچه برنامه ریزیها و اقدامات اجرایی در آموزش و پرورش ، در راستای تربیت خیل عظیم دانش آموزان و آینده سازان جامعه مناسب باشد ، نتایج حاصل از تربیت صحیح این قشر ، در آینده به خوبی بروز و ظهور خواهد داشت .

     اگر آموزش و پرورش بتواند ابعاد دینی کودکان را پرورش دهد ، در عمل توانسته ایم جامعه را در مسیر " ارتقاء" فرهنگی و معرفت دینی جامعه سوق دهیم . شک نیست اگر آموزش و پرورش در اجرای فرآیند تعلیم وتربیت دینی افراد جامعه رویکرد منسجم و واحدی داشته باشد در هدایت جامعه به سوی معرفت دینی موفق عمل کرده است.

     آموزش و پرورش مهمترین و اساسی ترین وظیفه را در تربیت و سازندگی ونیز در آموزش افراد در جامعه بر عهده دارد، اما آیا این نهاد توانسته است تا به امروز در راستای رسالت خود موفق عمل کند؟ متاسفانه در این رابطه نمی توان نسبت به عملکرد این نهاد آموزشی با دید مثبت نگاه کرد، چون آن گونه که باید در ابعاد کلان مباحث آموزشی موفق نبوده است.

     بنابر این مسؤولان و برنامه ریزان آموزش و پرورش ، این نهاد فراگیر که به طور مستقیم وغیر مستقیم با میلیون ها دانش آموز وخانواده های آنها در ارتباط است ، باید از ابزار جدید و نوین و متناسب با شرایط روز برای تربیت دینی و تبیین مباحث معنوی و اعتقادی استفاده کنند. اگر آموزش و تربیت دینی در جامعه مبتنی بر اعتقادات و باورهای دینی صحیح باشد ، مبانی و آموزه های دین اسلام در باطن افراد نهادینه خواهند شد.

 رابطه یادگیری با ایمان وعمل در تعلیم وتربیت دینی :

     بی تردید آموخته های ما با باورها و اعتقادات و در نتیجه ایمان قلبی ما ارتباط نزدیکی دارد ، اما این ارتباط ، از ابتداتاانتها ، یک رابطه قطعی و ضروری نیست . زیرا بسیار ند انسانهایی که دانش فراوان دارند و در خصوص نکته ای به باور اعتقادی نیز رسیده اند ، ولی ایمان و در نتیجه عمل متناسب با آن را ندارند.

     تعلم وتربیت اساسا" از مقوله یادگیری است ، بدین معنا که یک فرایند تربیتی ، صرفا" از مسیر ایجاد دانش و مهارت و نیز ایجاد نگرش های مثبت ، در بر گیرنده تغییر رفتار بالفعل یا حتی بالقوه ایجاد می کند. اما این تغییر رفتار ضرورتا" به معنای عمل بر مبنای ایمان نیست ، بلکه صــــــــرفا" می توان آن را در ایجاد ، تقویت یا تغییر جهت ایمان و در نتیجه عمل آدمی موثر دانست .

    " یادگیری دینی" همان نگرش همراه با معرفت وشناخت است که ایمان و عمل دینی رادر یک فرآیند درونی و نه ضرورتا" آموزشی ، تقویت می کند. ایمان و عمل دو شاخصه اصلی دین داری آدمی است .

 بنابر این آنچه در تعلیم وتربیت دینی مورد توجه و انتظاراست :

 v     درک مفاهیم دینی و اخلاقی و تفکر و تعقل در باره آنها.

v     کسب برخی مهارتها و عادات پسندیده .

v     به کارگیری مفاهیم و مهارت های آموخته شده وتطبیق آنها با مصادیق خارجی وزندگی واقعی .

v     تحلیل نقادانه شرایط ، موقعیتها ، مصداق ها، نظرها ، رفتارها و اتخاذ یک موضوع معین در برابر هر یک می باشد.

     تعلیم و تربیت دینی تنها برای زندگی در دنیا نیست بلکه برای کسب زندگی خوب در جهان آخرت است. آنچه از تعلم و تربیت انتظار می رود.، تنها پرورش انسانهای باسواد وفاضل نیست ، بلکه تربیت انسان های خوب است.

 تاثیر تربیت دینی بر یادگیری دانش آموزان :

      محققان امور دینی در آمریکا موفق شده اند رابطه میان تربیت دینی و یادگیری را با مطالعه بر روی ١۴٠ محصل به اثبات برسانند. و به این نتیجه رسیده ان که اگر در مدارس در کنار تعلیم درست به تعلیم اخلاق و آموزه های دینی نیز پرداخته شود می توان شاهد رشد یادگیری دانش آموزان بود.

     زیرا دین در تمام زمینه هاو مقاصد اهداف هوشمندانه را دنبال کرده و با این گونه از آموزشهــا دانش آموزان بهتر می توانند برای زندگی آینده در اجتماع آماده شوند و شانس بهتر زیستن را داشته باشند.

     به عقیده روحانیون مسیحی دین یعنی زندگی بهتر واین باور می تواند افراد را در مراحل مختلف زیستن راهنمایی کند تا برای جامعه ی خود مفید واقع شوند.

 بررسی روشهای یاگیری وماندگاری اطلاعات در حافظه بلند مدت :

    دکتر حدادی استاد دانشگاه ، در خصوص ارتباط علوم دینی و یاگیری گفت : علوم روز را یاد بگیرید و به دوزبان عربی و انگلیسی مسلط باشید ، عربی را به خاطر قرآن و نهج البلاغه و مسائل دینی ، انگلیسی را به خاطر تکنولوژی ، تا نیازی به دیگران نداشته باشیم . وی همچنین تصریح کرد که " دنیای ما بیمار است چون امکانات دارد اما معنویت ندارد، انسان و معنویت د ر کنار هم جامعه را نجات می دهد وعلم و دین باید در کنار هم باشد . "

 تربیت دینی در قرن بیست و یکم :

 مؤلفه های تربیت در قرن بیست و یکم :

تبیین – معیار – حرکت درونی – نقادی

مؤلفه های تدین در قرن بیست و یکم :

اعتقاد – تجربه درونی – التزام درونی – عمل

 مؤلفه های تربیت دینی ( یعنی ترکیب تدین و تربیت ) عبارتند از :

 الف ) مؤلفه ی عقلانیت :

      تربیت دینی ، چه معطوف به اعتقادات و اخلاق باشد و چه معطوف به عبادات و احکام ، چهره ای عقلانی دارد. در اعتقادات ، که به لحاط اهمیت سنگ بنای تدین نیز محسوب می شود ، موجه و مدلل بودن لازم وضروری است و نمی توان در قبول آنها فرد را مجبور کرد.

     بنابر این این عنصر در همه اجزای دین وتربیت دینی اعم از اعتقادات ، اخلاق ، عبادات و  احکام صادق  است.

 ب ) مؤلفه ی تقوای حضور :

      می توان از " تقوای حضور " در مقابل " تقوای پرهیز " یاد کرد ، تقوای حضور ، مفهوم متفاوتی از مرز و مرز گذاری را فراهم می کند ، در تقوای پرهیز ، مرز ، صورت " مکانی " دارد ، اما در تقوای حضور ريا، مرز شکل " مکانتی " می یابد . لکن با نظر به تحول درونی والتزام درونی که در تربیت دینی نهفته است و با نظر به تقوای حضور که حاصل آن است ، می توان گفت که در بدترین شرایط اجتماعی نیز امکان دارد از تربیت دینی سخن بگوییم ، عصر ارتباطات و چالش هایی که با خود می آورد، مانع از تربیت دینی نیست ، منطق تربیت دینی ، منطق مقاومت و حرکت در برابر موج ها و جریان ها ، و گاهی مهار کردن آن است.

 ج) مؤلفه ی ارزیابی ، گزینش و طرد :

      این ویژگی در واقع خود پشتوانه ای برای تقوای حضور در شرایط عصر حاضر است . لازمه ی حضور فعال ، توانایی ارزیابی اطلاعات و رویدادهای اجتماعی است که خود از مؤلفه های نقادی تربیت سرچشمه می گیرد.

      اما ارزیابی و نقادی ، مستلزم بازشناسی جنبه های مثبت و منفی پدیده های این دوران است. طرد یکباره و تمام عیار هر آن چه به این دوران متعلق است ، نه تنها ممکن نیست ، بلکه مطلوب هم نیست ؛ زیرا این گونه طرد تمام عیار ، در دامن خود ، پذیرش تمام عیار را می پروراند. اگر تربیت دینی ، بنا را بر طرد تما م عیار مظاهر عصر حاضر بگذارد ، وجهه ای غیر منصفانه و دور از واقع ا ز خود خواهد ساخت و همین ، زمینه ای برای آن است که افراد تحت تربیت را به شورشی وادارد که نتیجه ی آن ، پذیرش عصبیت آلود ، انتقام جویانه و تمام عیار است.

     بر این اساس ، تربیت دینی همواره باید پدیده های نوظهور این عصر را مورد ارزیابی و نقادی منصفانه قرار دهد و افراد را برای گزینش و طرد آماده کند. آموختن این نوع مواجهه با پدیده ها ، مهم ترین زمینه ی تامین حضور سالم در متن شرایط است. به عنوان مثال ، شبکه ی جهانی رایانه ی ( اینترنت ) یکی از نوظهور ترین پدیده های این عصر است . تربیت دینی باید در دانش آموزان ، ذهنیتی روشن و منتقدانه نسبت به آن فراهم کند که در آن ، جنبه های  مثبت و منفی این پدیده مشخص شود و زمینه ی استفاده ی مناسب از آن فراهم آید. ضمن آن که آفت زا بودن عصر ارتباطات ، در عین حال ، یک مشکل جهانی است و چنین نیست که تنها مشکل ماباشد.

      بحث و گفتگو در باره ی جنبه های مثبت ومنفی این گونه موارد، موجب تعادل فکری وهیجانی افراد در برابر تاثیر یک جانبه و تعادل زدایی آن هامی شود. حساسیت زدایی  اخلاقی و عادی سازی از ویژ گی های دوران ارتباطات است ؛ اما این گونه نقد های موردی ،می توانداین موج حساسیت زدایی وعادی سازی را مهار کند. با به کار گیری این نوع مواجهه ، باید ذهن وچشم فرد قدرت تشخیص و گزینش بیابد و به این ترتیب ، حضور خود در متن جامعه و رسانه های اجتماعی را ، همراه با ارزیابی و مرز شناسی ، به حضوری موثر وسالم بدل سازد.

 روشهای تربیت دینی در دانش اموزان :

 * تربیت دینی دانش آموزان از طریق غیر مستقیم ( بازی و فعالیتهای فوق برنامه ).

* تربیت دینی از طریق ارائه الگو.

* تربیت دینی دانش آموزان از طریق ارائه پاسخ مناسب به سؤال های آن ها .

 برخی نظریه ها در رابطه با تربیت دینی دانش اموزان :

 *ابن سینا هدف از اموزش را پنج چیز می داند:

 1-     ایمان 2- اخلاق نیکو 3 – تندرستی 4- سواد 5- هنر و پیشه

 *امام محمد غزالی هدف از آموزش و پرورش را به قرار زیر می داند :

 ü      کودک را به سعادت دنیا و دین نائل آید.

ü      طفل از آتش دوزخ در امان ماند وبهشت وخشنودی خداوند متعال را کسب کند.

ü      اخلاق خود را مهذب ونفس اماره را مطیع و تابع و شریعت نبوی را احیاء سازد .

 *استاد مطهری معتقد است :

      در تعلیم وتربیت باید به متعلم روح علمی داد یعنی نباید صرفا" به این توجه شود که شاگرد دانا گردد، بلکه باید کاری کرد که روح حقیقت جویی پیدا کرده و با روح علمی بار آید و عواملی  که او را از حالت حقیقت جویی منحرف می کند، مانند تعصب ها ، جمود ها و غرور ها را از خود دور کند.

      به نظر وی تربیت متعلم باید برای شکوفا کردن روح او باشد . روح متعلم در کودکی حالت قابل انعطافی دارد وهر چه برزگتر می شود، انعطاف آن کمتر می گردد.

 شکوفایی استعدادها در آموزش و پرورش مطلوب :

      آموزش وپرورش ابزاری راهبردی برای ایجاد تحولات و تغییرات بنیادین در زمینه های مختلف اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی بوده و قادر است از طریق ایجاد تغییرات در دانش ، رفتارها  و ترویج هنجارها و ارزشهای مورد نظر ، پاسخگوی درخواست های مربوط به اشتغال ، بهره وری وتحرک پذیری اجتماعی به منظور عینیت بخشیدن به آرمان ها و ایده آل های جامعه شود.

 ضرورت تغییر در نظام آموزشی :

 در اهمیت وضرورت نیاز به تغییر در نظام آموزشی موجود می توان دلایل زیر را بیان کرد:

 Ø   آموزش و پرورش به عنوان فراگیر ترین نظام ، پر مخاطب ترین دستگاه و زیر بنایی ترین نهاد اجتماعی – فرهنگی ، منشا بالقوه و بالفعل تغییرات در ابعاد فردی و اجتماعی است.

Ø      دانش آموختگان به عنوان برون داده های نظام آموزش و پرورش در تولید ملی و تامین منافع ملی موثرند.

Ø      حساسیت جامعه نسبت به مسائل آموزشی بیشتر است .

Ø   شرایط  خاص جامعه ایران اسلامی که تحصیل و کسب دانش وعلم براساس" آموزه های دینی " و تمدن دیرینه اسلامی ، نوعی ارزش و معنویت محسوب می شود.

Ø      طراحی وتدوین برنامه های متنوع در خصوص نظام آموزشی کشور.

 برخی راهبردها ی اساسی برای نظام آموزشی مبتنی بر تربیت دینی :

        محوریت اسلام ، قران و سیره معصومین ( ع ) در تمام اجزاء و عناصر نظام آموزشی .

      شناسایی و تجزیه وتحلیل فرهنگ مترقی اسلام وکاربست نتایج مطالعات در برنامه های درسی .

      تقدم بخشی تزکیه بر تعلیم .

      تعمیم و گسترش تربیت دینی .

   توجه خاص به امر پرورش و برنامه های تحصیلی باید واجد پیام های تربیتی و متضمن رشد متعالی اخلاقی، دینی ،عقلی ، اجتماعی ، سیاسی دانش آموزان باشد.

      بهره گیری از تجارب و دستاوردهای انسانی سایر ملل وجوامع مبتنی بر ارزشهای دینی .

      انعطاف برنامه های آموزشی در مقابل شرایط محیطی و اقلیمی .

      توجه ویژه به مراحل رشد و بلوغ دانش آموزان و حساسیت به رشد همه جانبه وهماهنگ آنان .

      ارزشیابی مستمر از اجزاء نظام آموزشی .

      ارزش گذاری برای فعالیت های یدی .

      توجه به علایق واستعدادها وخصوصیات فردی دانش آموزان.

      استحکام بخشی پیوندهای خانه و مدرسه .

      توجه به نقش و جایگاه ارزشمند واثر گذار معلم .

 * نجم الدین رازی صفات بیست گانه ی معلم را چنین مطرح می کند:

 علم  -  اعتقاد -   عقل -   سخاوت -   شجاعت-    عفت-    علو همت -    شفقت-     حلم -   عفو -  

  حسن خلق-   ایثار-    کرم -   توکل-    تسلیم-     رضا -    وقار-    سکون -    ثبات -    هیبت

 پیشنهادها :

 * لازم است محتوای موجود در تربیت دینی دانش آموزان توسط متخصصان مورد بازنگری قرار گیرد ونکات مثبت ومنفی آن معین شود.

* با بررسی وضعیت تربیت دینی جوانان و نوجوانان ومشخص کردن ضعف های آنها می توان دیافت که در چه زمینه هایی ضعف داریم وباید در ان ها سرمایه گذاری کرد.

* برای اجرای همایش های تخصصی در زمینه تربیت دینی دانش آموزان به ویژه در محور تدوین محتوا برنامه ریزی کنیم .

* محتوا و برنامه هایی برای تربیت دینی دانش آموزان ، از طریق متخصصان یا با مشارکت متخصصان ارائه دهیم .

* از زندگی کامل ترین الگوی بشری ، حضرت پیامبر اکرم ( ص ) بهره گیریم .

* روش های تربیت دینی با ویژگیها و نیازهای کودکان همراه شود.

* عناوین پژوهشی سالانه تدوین و به شورای تحقیقات آموزش و پرورش . موسسات دیگر ارائه شود و نتایج پژوهش های انجام شده مورد بررسی دقیق قرار گیرد.

* در تدوین برنامه های تربیت دینی از افراد آشنا به روان شناسی ، مسایل دینی ومبلغان مذهبی تحصیل کرده وموفق ومشاوره با افراد صاحب تجربه استفاده کرد.

  نتیجه گیری :

      منشاء اکثر غفلتها و بی خبریها و چیره شدن جهالت ونادانی بر جامعه ، و کوتاهی و نارسائیهای مردم در شناخت فرایض ، عبارت از کمبودهایی است که در قیام به وظایف شرعی و اداء آیین وراه و رسم دین مقدس اسلام ، به چشم می خورد.  این رفتار موجب می شود که جاهل و نادان به نادانی و جهل ، بیش از بیش گرایش یافته و افکار تبهکار ، فزونتر از هر زمان در فساد وتبهکاری غوطه ور گردند.

     علم و دانش ضرفا" عبارت از حاضرالذهن بودن نسبت به معلومات واطلاعات وانباشتن و ذخیره ساختن معارف ویژه در ظرف نیروی حافظه نمی باشد.علم عبارت از " نورانیت انسان است و این نورانیت و روشنی باطن ، منشا بصیرت و بینش و ترس و  خشیت به خاطر خداست .

    تربیت با چهار مؤلفه : تبیین ، معیار ، تحرک درونی ، و نقادی مشخص می شود که با ننظر به این مؤلفه هامی توان میان تربیت وانواع شبه تربیت ، مانند عادت دادن ، تلقین ، تخمیل ، تفاوت قائل شد .

     برای تدین نیز چهار مؤلفه بیان شد، اعتقاد، تجربه درونی ، التزام درونی ، عمل که عناصر اصلیی تدین در بستر ارتباط تربیتی و با تامین مؤلفه های تربیت شکل می گیرد.

 تربیت دینی باید از مؤلفه های اساسی زیر برخوردار شود:

 * عقلانیت در عرصه های مختلف اعتقادات.

* تقوای حضور در برابر تقوای پرهیز.

* اخلاق و عبادات و احکام .

* ارزیابی همراه باگزینش و طرد.  

فراهم کردن این خصیصه ها در تربیت دینی امکان آن را پدید می آورد که رویا رویی موثری میان تربیت دینی و چالش قرن حاضر صورت گیرد.

   منابع و مآخذ :

 

•         افروز / غلامعلی / روان شناسی و تربیت کودکان ونوجوانان / تهران / انتشارات انجمن اولیاء و مربیان.

•         جمعی از نویسندگان / معارف اسلامی ١ و ۲ / بهار  ١٣۷۶ / چاپ مهر / انتشارات سحت / چاپ سیزدهم .

•         حجتی / سید محمد باقر / آداب تعلیم وتربیت در اسلام .

•         سیف / علی اکبر / ١٣۷۶/ روان شناسی پرورشی / تهران / انتشارات آگاه .

•         شریعتمداری / علی / ١۳۷١ / اصول و فلسفه تعلیم وتربیت / چاپ پنجم / تهران / انتشارات امیر کبیر.

•         شکوهی / غلامحسین / ١٣۶٣ / تعلیم وتربیت و مراحل آن / مشهد / انتشارات آستان قدس رضوی .

•         معلم / حسین / ١٣۷۷ / یک حدیث و یک حکایت / تهران / کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان.

•         ماهنامه آموزشی – تربیتی پیوند / ادریبهشت ۸۵ / شماره ۳١٩ .

•         رشد معلم / بهمن ۸۴ / شماره ۵ / دوره بیست و چهارم .

•         رشد معلم / خرداد ماه ۸۷/ شماره ١۷ / دوره بیست و ششم .

•         رشدمعلم / مرداد ماه ۸۷ / شماره ۲۲/ دوره بیست و ششم .

•         ماهنامه تربیت / آذرماه ۸۴ / شماره٣ / سال بیست و یکم .

•         ماهنامه تربیت / دیماه ۸۴ / شماره ۴ / سال بیست و یکم