نظریه های کلاسیک،نئوکلاسیک و نوین

1.نظریه های کلاسیک

 

2.نظریه های نئوکلاسیک

 

3.نظریه های نوین

 

1.نظریه ی بروکراسی وبر

2.نظریه ی مدیریت اداری فایول

3.نظریه ی مدیریت علمی تیلور

 

 

 

 

 

 

1.نظریه ی مک گرگور

2.نظریه ی هرزبرگ

انواع نظریه ها

 

z

                                                                                           

1.نظریه ی سیستم ها

2.نظریه های اقتضایی

3. نظریه ی

 

 

 

 

 

تعریف نظریه:نظریه مجموعه ی مفاهیم،تعاریف و گزاره های مرتبط است که از طریق آن روابط میان پدیده ها مشخص می شود.

فواید نظریه:1-هدایت مدیر در تصمیم گیریها 2-شکل دادن دیدگاه مدیران به سازمان 3-نظریه ها پیچیده بودن مدیریت را مشخص میسازند 4-آگاه نمودن مدیر از محیط سازمان 5-نظریات باعث بوجود آمدن نظریات جدید می شوند.

تاریخچه شکل گیری نظریه های مدیریتی: حدود سه هزار سال پیش از میلاد در دولت بین النهرین از فنون مدیریت استفاده می شد. مصریان هزار و سیصد سال پیش از میلاد سازماندهی و مدیریت داشتند.چهارصد سال قبل از میلاد سقراط مدیریت را مهارت جداگانه ای از تجربه و دانش فنی می دانست.ششصد سال پیش از میلاد ایرانیان کشور خود را به ایالت های مختلفی تقسیم نمودند. اولین سلسله مراتب سازمانی توسط "دیاکلتین" -امپراتور روم- در 284 بعد از میلاد ایجاد کرد.

 

نظریه ی کلاسیک

از انقلاب صنعتی ریشه گرفته است و قدیمی ترین نظریه ی مدیریتی است که به سه طبقه ی بروکراسی، اداری و علمی تقسیم می شوند. همه ی این نظریه ها در محدوده ی زمانی بین سالهای 1900-1950پدید آمدند. سرآغاز مطالعات مدیریت را بررسی های"آدام اسمیت" در کتاب (ثروت ملل) میدانند.خاصیت مشترک همه ی نظریه های کلاسیک اولویت دادن به جنبه های ماشینی سازمان و جنبه های انسانی و ساختار رسمی سازمان و تکیه بر کارایی و بازده بیشتر است.

نظریه ی بروکراسی که به وسیله ماکس وبر آلمانی مطرح گردید دارای ویژگی های زیر است:1-تقسیم کار 2-سلسله مراتب 3-قواعد و مقررات 4-جهت گیری غیرشخصی 5- کار راهه یا مسیر شغلی که هر یک از اینها هم پیامد مثبت و هم پیامد منفی دارند.(جدول صفحه19)

کاربرد بروکراسی در مدیریت آموزشی:1-تجربه و تخصص فرد در آموزش موجب کارایی مدیران آموزشی می شود2-جهت گیری غیره شخصی فرصت یادگیری برابر برای فراگیران و برابری فرصت انتخاب مدیران آموزشی را در پی داشت 3-مهمترین کاربرد نظریه بروکراسی در آموزش و پرورش ایجاد پنج ساختار سازمانی است که از لحاظ شدن و ضعف ساختار و تخصص با هم فرق دارند و عبارتند از:1-ساختار آشفته 2-ساختار استبدادی 3-ساختار حرفه ای 4-ساختار آرمانی 5-ساختار معتدل

نظریه ی مدیریت اداری فایول: مهمترین کارکرد های این نظریه عبارتند از :1-برنامه ریزی 2-سازماندهی 3-فرماندهی 4-هماهنگی 5-کنترل

اصول مدیریتی که فایول اشاره می کند و هنوز هم بیشتر مدیران به آن توجه دارند:1-تقسیم کار 2-انضباط 3-قدرت 4-وحدت 5-....

کاربرد نظریه فایول در مدیریت آموزشی:خصیصه ی جهان شمولی و کلیت در قوانین نظریه اداری تأثیر زیادی بر جنبه های رسمی سازمان های آموزشی،طرح و تجویز اصول اساسی در تدوین سیستم آموزشی گذاشت. ایجاد ساختار متمرکز در سازمان های آموزشی هم از اثرات نظریه ی اداری است.

نظریه ی مدیریت علمی تیلور:متمرکز بر روابط نیروی انسانی و ماشین است.هدف اولیه تیلور اثر بخشی کار و انجام کار به بهترین شیوه بود و انگیزه اقتصادی را مهمترین عامل انگیزش می دانست.

 دو عنصر اساسی در نظریه تیلور:1-طراحی دقیق شغل2-و انگیزش کارکنان بود.

کاربردهای نظریه مدیریت علمی در مدیریت آموزشی:1-تمرکز بر واحدهای عملیاتی آموزشی مثل کلاس درس و ارتقای کیفیت یادگیری2-کاربرد عوامل مادی در انگیزش و یادگیری 3- استاندارد سازی روشهای تدریس

4-تدوین ملاکهای گزینش افراد بر اساس طراحی دقیق شغل و صلاحیت افراد 5-شکل گیری عنصر نظارت در مدیریت آموزشی.

انتقادهایی که بر نظریه های کلاسیک وارد شده است 1-پیروی نظریه از اصول جامع و ثابت2-تضاد میان اصول و ویژگی ها3-غفلت از سازمانهای غیره رسمی4-انسان اقتصادی.

نظریه های نئوکلاسیک:این نظریه ها بر پایه ی نظریه کلاسیک بنا شده اندو بر عکس نظریه کلاسیک که بیشتر به سازمان رسمی تکیه دارد به روابط انسانی و جنبه های انسانی اجتماعی روانی کارکنان بسیار اهمیت  می  دهد.

نگرش  نئوکلاسیک بر پایه ی مفروضات زیر بنا شده اند:

1-سازمان غیره رسمی 2-انسان اجتماعی 3- مشارکت در تصمیم گیری.

 

نظریه های نئوکلاسیک:1-نظریه ی xوy مک گریگور.در نظریه ی x فرض میشود که کار برای افراد خوشایند نیست، با مشوق مالی برانگیخته می شوند و باید تحت کنترل باشند.نظریه یy عکس این نظریه است.

کاربرد نظریه ی مک گریگور در مدیریت آموزشی:1-مدیریت استبدادی 2-مدیریت مشارکتی

نظریه ی دو عاملی هرزبرگ نیازهای انسان را به دو دسته تقسیم می کند:1-نیازهای سطح پایین 2-نیازهای سطح بالا

فرض اساسی این نظریه چنین است که خوشنودی شغلی و نارضایتی شغلی دو مفهوم جدا هستند و متضاد نیستند.

سه انتقاداساسی بر نظریه هرزبرگ وارد است:1-اشاره نکردن به منشأ نیازها 2-عدم توجه به تفاوتهای فردی 3-در نظر گرفتن مدیران ارشد و عدم توجه به کارکنان رده عملیاتی.

کاربرد نظریه ی هرزبرگ:1-توجه مدیر آموزشی به عوامل رضایتمندی شغلی2-فرایند یاددهی یادگیری.در فرایند یاددهی و یادگیری دو عامل نقش دارند:1-عوامل ایجاد کننده سلامت روانی 2-عوامل انگیزشی.

راهکارهایی که در غنای یادگیری نقش دارند:1- توجه به علایق دانش­ آموزان­ 2-مشارکت فراگیر در فرایند آموزشی     3- استفاده از راهبردهای یادگیری دانش آموز محور.

 

 

نظریه های نوین

1-نظریه سیستمی

خصوصیات سیستم:1-هر سیستم حداقل دو جزء دارد2-اجزا با هم ارتباط دارند 3-تغییر در اجزا باعث تغییر در کل سیستم می شود4-خصوصیات اجزا متفاوت است5-کل سیستم فرا تر از خصوصیات اجزا سیستم است.

انواع سیستم:1-سیستم باز و سیستم بسته 2- سیستم ساده و پیچیده

بولدینگ، سیستم ها را از ساده به پیچیده به 9 طبقه تقسیم می کند.

(سیستم ایستا،پویا،فرمان شناختی،سلول،گیاه،حیوان،انسان،اجتماعی و ماوراء طبیعه و دنیای ناشناخته)

3-سیستم طبیعی و مصنوعی

سیستم طبیعی به سه گروه تقسیم می شود: الف-درون ارگانیک مثل ویروس ب-ارگانیک مثل علوم زیستی ج-فوق ارگانیک مثل فرقه های مذهبی

سیستم مصنوعی به سه گروه تقسیم می شوند:الف)سیستم فیزیکی مثل ماشین –ب)سیستم های انسانی مثل سازمان ها –ج)فیزیکی- انسانی  مثل  انسان-ماشین

ضرورت پیدایش تفکر سیستمی در آموزش و پرورش ایجاد تفکر سیستمی باعث می شود که مدیران آموزشی به عوامل مؤثر بر سازمان توجه کنند و روابط میان اجزا را به خوبی شناسایی کنند.در تجزیه و تحلیل سیستم های آموزشی مدیران باید به چند نکته توجه داشته باشند:1-تمرکز بر کل نظام آموزشی و بررسی تأثیر اجزا در کل نظام آموزشی 2-لحاظ نمودن انسجام و هماهنگی به عنوان متغیر اساسی 3-تغییر و تعدیل در اجزا موجب تغییر در کل نظام می شود 4-ماهیت و کارکرد هر یک از عناصر سیستم آموزشی تعیین کننده موقعیت عنصر در کل سیستم است.

نظام آموزش و پرورش:قسمتهای اصلی نظام آموزش و پرورش شامل: درون داد،فرایند،برون داد و بازخورد است.درون داد شامل تمامی منابع مالی ،مادی، خط مشی ها و سیاستهایی است که برای حفظ و دوام نظام ارائه می کنند.محیط آموزش و پرورش شامل موارد زیر است:الف)دولت ها-ب)مشتریان نظام آموزشی

مشخصات نظام آموزشی به عنوان یک سیستم باز:1-وارد کردن مواد و انرژی (درون داد)2-تغییر شکل مواد(فرایند)3-تولید یا عرضه ی خدمات (برون داد)4- بازخورد5- آنتروپی6-وضعیت ثابت و تعادل پویا7-ایجاد تخصص و متمایز سازی8-همپایانی و چند پایانی9-هم افزایی10-مرزهای سیستم.

مشخصات آموزش و پرورش به عنوان یک نظام اجتماعی:1- نظامی هدفمند است و این هدف به وسیله ی نظام اجتماعی تعیین می شود 2-خلاق است.

ارزیابی نگرش سیستمی:نتایج حاصله از بررسی نگرش سیستمی1-شناخت هر سیستم با شناخت محیط آن سیستم یا سیستم بزرگتر دربرگیرنده ی آن امکان پذیر است2-مجموعه باید به عنوان یک کل در نظر گرفته شود3-نظریه سیستمی با برداشتهای خود از رشته های مختلف تلاش می کند نظریه عمومی برای پدیده ها مطرح کند 4-مهمترین ارمغان نگرش سیستمی برای نظام مدیریتی ایجاد انعطاف پذیری در شیوه ی مدیریت است.

نواقص نگرش سیستمی:1-تشخیص مرزهای بین سیستم ها دشوار است2-تناقض و مغایرت در اهداف سیستم        3-نمایندگان محیط حارج می توانند هنجارهایی را به سازمان تحمیل کنند.

کاربرد نظریه سیستمی در مدیریت آموزشی:1-نگرش سیستمی باعث ایجاد رشته های تخصصی میان رشته ای از جمله مدیریت آموزشی شده و مدیران آموزشی برای درک بهتر نظام آموزشی خود باید با علوم دیگر از جمله روانشناسی،جامعه شناسی،مدیریت آشنایی داشته باشند2-نگرش سیستمی باعث به وجود آمدن ساختار منعطف شده است 3-چون نظریه سیستمی ازصراحت و قاطعیت در بیان مفاهیم و پدیده ها اجتناب می ورزد لذا مدیران آموزشی می توانند متغییرهای مختلف و متعددی را در ایجاد پدیده های آموزشی بررسی کند4-بررسی مسایل و مشکلات نظام آموزشی به صورت گروهی و پرهیز از تصمیم گیری فردی5-اتخاذ شیوه های متفاوت با توجه به ویژگی های محیط برای رسیدن به اهداف.

نظریه ی اقتضایی:نوعی رویکرد حل مساله است که در آن به همه ی عوامل قبل از هر نوع تصمیم گیری توجه می شود و این نظریه تاکید بر گزاره ی(اگر-بنابراین)دارد که "اگر"نشان دهنده ی متغیرهای موجود در موقعیت بررسی است و "بنابراین"نیز به اقدامات احتمالی مدیر در آن موقعیت اشاره دارد.نظریه اقتضایی بر گرفته از نظرات "ماری پارکر فالت" که می گوید انواع متفاوتی در نوع رهبری وجود دارد.در نگرش کلاسیک با دید خرد و در نگرش سیستمی با دید کلان با مسایل برخورد می شود ولی هر دو در عمل با مشکل مواجه شده اند نظریه ی اقتضایی حد وسط این دو است به طور کلی پیام نظریه ی اقتضایی این است که محیط های گوناگون نیازمند روابط سازمانی متفاوتند تا بیشترین کارایی حاصل شود.

سه مورد از متغیر های موقعیتی مهم که از نظر "فیدلر"در سازمان نقش اساسی دارند:1-قدرت یا اختیار ناشی از مقام 2-ساختار وظیفه3-رابطه ی رهبر و پیروان.

مفروضات نگرش اقتضایی:الف)متغیر های محیطی که به بیرونی و درونی تقسیم می شوند و محیط بیرونی به عام وخاص تقسیم بندی می شوند.محیط بیرونی عام شامل عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و قانونی است که سازمان را به طور غیره مستقیم تحت تاثیر قرار میدهند.محیط بیرونی خاص شامل رقبا،مشتریان،شرایط بازار و دولت می شود و مستقیماً بر سازمان اثر میگذارد.متغیرهای محیط درونی شامل خصوصیات پرسنل،فناوری مورد استفاده و اهداف سازمان می شود(ص54)-ب)متغیر های مدیریتی که به چهار گروه تقسیم می شوند1- متغیرهای فرایندی شامل برنامه ریزی،سازمان دهی،هدایت،نظارت و ارتباط است2-متغیرهای کمی که شامل تصمیم گیری ،برنامه ریزی،تجزیه تحلیل و بودجه بندی است3-متغیرهای رفتاری شامل آموزش، تغییر رفتاری،پویایی گروهی،انگیزه و توسعه ی سازمانی است4-متغیرهای سیستمی شامل نظریه ی عمومی سیستم ها،سیستم اطلاعات مدیریت است.

ج)ارتباط مقتضی

ارزیابی نظریه اقتضایی:این نظریه در مقایسه با نظریه ی سیستمی کاربردی تر است زیرا بین متغیر های محیطی با مفاهیم مدیریت ارتباط برقرار می کند با این وجود نارسایی هایی هم دارد که عبارتند از :1- ارتباط چند بعدی. در نظریه اقتضایی ارتباط دو بعدی است در حالی که مدیریت پیچیده است و ارتباطات چند بعدی دارد.2-کمبود تحقیقات.کشف و برقراری ارتباطات شرطی"اگر" باید مبتنی بر تحقیقات باشد ولی تا به حال ارتباطات شرطی اندکی کشف شده است3-تعدد و تنوع متغیر ها.چون طراحی بر مبنای نظریه اقتضایی با تعداد زیادی از متغیر ها سرکار دارد کاربرد آن آسان نیست.

کاربرد نظریه اقتضایی در مدیریت آموزشی:یک روش برای حل مسایل و مشکلات که در یک حالت خاص مؤثر است در همه ی حالتها مؤثر نحواهد بود.نظریه ی اقتضایی به مدیران کمک می کند تمامی عوامل و متغیرهای داخلی و خارجی را شناسایی کند و زمینه لازم را جهت اثر بخشی فراهم کنند.بهترین شیوه تدریس را در فرایند یاددهی-یادگیری نمی توانیم انتخاب کنیم و باید با توجه به موقعیت شیوه تدریس را مشخص کنیم.

نظریه یz اوچی:که از آمیخته شدن ویژگی های مدیریت ژاپنی و مدیریت آمریکایی است.اوچی به دنبال ویژگی های مشترک شرکت های موفق آمریکایی و ژاپنی بوده است. در واقع نظریه ی اوچی بسط نظریه ی xوyمک گریگور است.با این تفاوت که نظریه یzبه نگرشها و الگوهای رفتاری مدیران سازمان توجه دارد در حالی که نظریه مک گریگور به اختلاف بین سبک های رهبری می پردازد.

کاربرد نظریهzدر مدیریت آموزشی:1-تاکید بر ایجاد روابط دوستانه توام با صمیمیت با ایجاد ساختارهای غیره متمرکز مشارکت تمام افراد در فرایند تصمیم گیری2-اشتغال کارکنان به صورت مادام العمر3-ایجاد فرهنگ خانوادگی در سازمان های آموزشی که باعث بالا رفتن حس وفاداری فرد به سازمان می شود4-تاکید بر تجربه مدیران و پیروی از اصل ارشدیت در سازمان های آموزشی.